tegenstrijdig onderzoek en de #hashtagfactor

Tegenstrijdig onderzoek & de #hashtag-factor

Zie jij ook zo vaak tegenstrijdige onderzoeken? Sinds sociale media is de stroom informatie over voeding en gezondheid niet alleen overweldigend, maar ook continu tegenstrijdig. Het brengt verwarring en irritatie waardoor veel mensen niets meer vertrouwen wat met voedingsadvies te maken heeft. Begrijpelijk, maar ook jammer aangezien overgewicht, diabetes en welvaartsziekten nog steeds toenemen terwijl ze vaak omkeerbaar zijn.

Hoe weet je nu of iets “zin”, of “onzin” is? Dit is vaak niet zo eenvoudig te bepalen, zelfs niet voor professionals. Nodig zijn kennis van het onderwerp, kennis van gerelateerde onderwerpen, kennis van onderzoek, statistiek, biologie en evolutie en natuurlijk het vermogen om de resultaten in perspectief te zetten en het belang ervan te wegen.

Vandaag laat ik je zien hoe ik door een artikel heen prik dat low-carb diëten als risico-factor noemt voor het optreden van een open ruggetje bij een ongeboren baby.

Wetenschappelijk onderzoek

Deze heilige graal van de gezondheidswetenschap wekt de indruk definitief uitsluitsel te geven over wat gezond is en wat niet. Helaas, de complexiteit van een menselijk lichaam en de vele factoren die het resultaat, maar ook elkaar, beïnvloeden, maken eenduidige resultaten bijna onmogelijk. Dit wordt bewezen door het feit dat uitkomsten van onderzoeken elkaar vaak tegenspreken.

Een resultaat is vaker een aangetoond verband (correlatie) dan een oorzaak met gevolg (causaal verband). Dat is niet gelijk aan elkaar!

Een typisch voorbeeld hiervan is dat op dagen dat er veel ijs verkocht wordt, de verdrinkingen toenemen. Dit is een verband, een correlatie; de twee treden vaak gelijktijdig op. Dat wil nog niet zeggen dat het één de veroorzaker is van het ander, laat staan welke richting dit verband heeft, dus of dat de ijsjes de verdrinkingen veroorzaken, of dat de verdrinkingen voor meer ijsverkoop zorgen. In dit geval is het waarschijnlijk dat er een derde factor is, namelijk de temperatuur, en dat deze zowel de ijsverkoop als de verdrinkingen beïnvloedt. Nu was deze vrij eenvoudig te gokken, maar deze factoren zijn niet altijd van tevoren goed in te schatten.

Verbanden of correlaties zijn enorm interessant, ze leveren nieuwe theorieën op die weer leiden tot nieuwe onderzoeken en uiteindelijk inzicht in ziektebeelden, voeding, gezondheid en ziekte. Goed wetenschappelijk onderzoek is dus niet eenvoudig, maar wel heel belangrijk.

Guru’s en hypes

Tegenwoordig kan iedereen met een groep Instagram volgers zichzelf in de markt zetten als een guru. Aangezien er zoveel tegenstrijdig onderzoek is, hoef je niet lang door de wetenschappelijke onderzoeken te speuren om jouw mening te bewijzen.

Een voorbeeld hiervan is het onderzoek dat aantoont dat vegetariërs langer leven dan de gemiddelde (vleesetende) mens. Dat is een heel interessante uitkomst, maar het is niet meer dan dat. Het geeft richting, namelijk de vraag: waarom leven die vegetariërs langer? Ligt het überhaupt wel aan het eten? En zo ja, dan zijn er vast nog heel wat andere dingen waarop hun voedingspatroon afwijkt dan die van een “vleeseter”, dus is vlees wel het element dat dat resultaat geeft?

Iets kan logisch klinken, maar dat maakt het nog niet waar.

Zodra zo’n resultaat groot uitgemeten in het nieuws komt, of het nu klopt of niet, gaat een groepering die er iets bij te winnen heeft dat het “waar” is, ermee aan de haal. Er wordt druk gehashtagt en professionele selfies genomen van een bijzonder knappe dame met een miljoen volgers en ineens praat iedereen elkaar na en weet iedereen 100% zeker dat vegetarisch eten je leven verlengt.

In het geval van de vegetarische langere levensduur zeggen de onderzoekers zelf al dat er factoren zijn die deze relatie beïnvloeden en dat het vegetarisme heel goed mogelijk niet de oorzaak is, en dat meer onderzoek nodig is. Precies zoals het hoort. Jammer genoeg hoef je dat alleen maar te negeren als influencer en te zeggen dat vegetariërs langer leven en voila, dat is de nieuwe waarheid.

#hashtagfactor en clickbait

Zowel onderzoekers als media overdrijven alle bevindingen zodanig dat het net lijkt alsof het speelveld binnen gezondheid zojuist veranderd is met deze ontdekking. In werkelijkheid is dit wel waar iedereen van droomt, maar vrij onwaarschijnlijk dat het je overkomt. Zo wil elke kankeronderzoeker degene zijn die kanker voorgoed geneest, maar in de praktijk ben je al dolblij met wat nuttige kennis. Heel veel kleine beetjes nuttige kennis zijn bij elkaar juist van grote waarde!

Als onderzoeker zit je diep in de materie, ben je gepassioneerd over je werk en je bevindingen en met een beetje tunnelvisie is het begrijpelijk dat je het belang van je onderzoek overschat. Daarbij heeft je werk aandacht nodig om opgepikt te worden door de media, door je collega’s en natuurlijk door degene die je salaris betaalt; het is namelijk nog niet zo eenvoudig om je hoofd boven water te houden als onderzoeker. Een pakkende titel helpt daar natuurlijk bij, net als het aanhaken op onderwerpen die op dit moment veel aandacht krijgen voor extra exposure. Populaire hashtags worden dan ook veelvuldig ingezet, zoals we zo zullen zien.

Kranten geven er vervolgens een nog smeuïgere draai aan zodat het de status van clickbait (overdrijven om meer lezers te genereren) krijgt. Lezers staan via reclame voor geld en in de strijd om views is alles geoorloofd.

Het gevolg? Belachelijke claims, verwarring en mensen die het opgeven en zeggen:Het is toch nooit goed, ze veranderen jaarlijks hun mening dus ik doe maar gewoon wat mij goed lijkt. Ik kan mij dat volledig voorstellen!

Het onderzoek over koolhydraten en open ruggetjes

Een stel onderzoekers aan de Universiteit van North Carolina, USA, kwam met het advies dat:

vrouwen die zwanger zijn of willen worden, zouden moeten overwegen diëten die koolhydraten reduceren of elimineren, te vermijden, omdat deze het risico op neurale-buisdefecten (zoals open ruggetje en anencephalie) kunnen verhogen.”

Dat waren hun eigen woorden en wauw zeg, dat is best een pittig advies en het klinkt alsof dat low-carb gevaarlijk kan zijn. Niemand wil natuurlijk het risico op open ruggetje vergroten, dus dit kan grote gevolgen hebben voor vrouwen die (binnenkort of ooit in de toekomst) zwanger willen worden.

Ik ben al sceptisch nog voordat ik verder lees en ik zal vertellen waarom:

  • Ze noemen diëten die “koolhydraten elimineren”, maar dat is vrijwel onmogelijk en niet echt bestaand. Dit duwt low-carb een beetje richting een gevaarlijk dieet zodat de resultaten interessanter worden, of er is onvoldoende kennis over het concept low-carb. Hoe dan ook is het onprofessioneel.
  • Er wordt een advies gekoppeld aan de conclusie van het onderzoek, iets dat voorbehouden zou moeten blijven aan experts die alle onderzoeken tegen elkaar kunnen afwegen, onafhankelijk zijn en ze in perspectief kunnen zetten. De onderzoeker kijkt naar één specifiek deel-onderwerp, niet naar het grote plaatje. Een advies kan pas gegeven worden nadat een oorzakelijk verband aangetoond is (i.t.t. een correlatie) dus dat verwacht ik dan dat er uit het onderzoek komt.
  • Buiten dat gaat het natuurlijk om het resultaat dat low-carb een risico op kan leveren voor de gezondheid van de baby. Het is vrijwel onmogelijk om gevaarlijk weinig koolhydraten te eten, dus het is hoogst onwaarschijnlijk dat dit toch uit dit onderzoek komt. Potentieel hebben ze dan ook iets waardevols in handen, maar ook denk ik:
  • Foliumzuur, ofwel vitamine B11. Daarvan weten we al dat een deficiëntie het risico op open ruggetje vergroot. Benieuwd of we daar meer over te weten komen.

Wat ze precies ontdekt hadden

De opvallende ontdekking was dat NBD (neurale-buisdefecten, waaronder open ruggetje) 30% vaker voorkwamen bij moeders die een low-carb dieet volgden.

Ik geef het meteen toe, dat lijkt inderdaad wel zorgwekkend. In dit artikel kun je weer doorklikken naar het hele artikel en daarin schrijven de onderzoekers dat ze ervan op de hoogte zijn dat low-carb eten in de mode is. Foliumzuurdeficiëntie is veelvoorkomend en tijdens de vroege ontwikkeling van de baby is de foliumzuurbehoefte van de moeder hoger dan buiten de zwangerschap. Zowel in de VS als in Nederland wordt alle vrouwen met zwangerschapswens en alle zwangeren, aangeraden een foliumzuursupplement te slikken vanwege de bewezen verlaging van het risico op NBD.

In de Verenigde Staten wordt tevens al sinds 1998 foliumzuur toegevoegd aan producten zoals ontbijtgranen/cereals. Dit verhoogt de foliumzuurstatus van vrouwen wat het risico op NBD verlaagt, vooral als zij ongepland zwanger worden en dus later dan optimaal starten met extra supplementen. In een low-carb dieet zitten geen verrijkte cereals en dat leidde tot de onderzoeksvraag of dat koolhydraatarm eten verband hield met een verhoogd optreden van NBD.

Dat laatste vind ik vreemd. Je verwacht dus NBD vaker voorkomt bij low-carb diëten, je denkt dat dat door foliumzuur komt, maar dat onderzoek je dan vervolgens niet. Ik snap het wel, want foliumzuurstatus moet je klinisch meten in een trial, terwijl dit onderzoek gewoon een herinnering was van wat ze gegeten hadden. Niet bepaald de beste methode, maar wel betaalbaar en haalbaar. Het probleem is, je kiest zelf voor een slechte methode en het overslaan van de tussenstap foliumzuur, dus dan weet je ook dat je resultaten onbetrouwbaar zijn. Wees daar dan eerlijker in, toch?

Overigens is het onderzoek op zich niet zonder waarde. Zelfs onder vrouwen die het advies van de overheid volgen en bewust foliumzuur slikken tijdens conceptie en het eerste trimester, komt NBD vaker voor onder vrouwen die koolhydraatarm eten (ofwel die verrijkte producten niet eten) dan onder vrouwen die “normaal” eten. Vermoedelijk is hun foliumzuurstatus ondanks suppletie door tabletten, toch te laag doordat ze niet voldoende foliumzuur uit hun eten halen.

Dus foliumzuur is belangrijk, dat is toch goed om te weten?

Nou en of, dit is inderdaad heel belangrijk. Foliumzuurtabletten zijn wellicht niet hoog genoeg gedoseerd voor sommige vrouwen en het wekt nogmaals de vraag op hoe je dit probleem aanpakt bij ongeplande zwangerschappen. Echt, het is legitiem een punt van zorg.

Tegenwoordig eet niet iedereen meer deze verrijkte cereal-producten en moeten we bekijken hoe de foliumzuurstatus van vrouwen verhoogd kan worden, zowel in de gehele populatie als specifiek zij die zwanger willen worden.

Dat kan een verhoging van de dosering van de foliumzuurtabletten zijn, of een verrijking van andere producten. Nou ja, of de weg die zij kozen, low-carb afraden zodat mensen die cereals blijven eten. Lijkt mij een vreemde logica, maar goed, het is wel een optie.

Low-carb als schuldige?

Waarom, WAAROM, krijgt low-carb de schuld? Koolhydraatarm was alleen maar de manier waarop deze vrouwen minder toegevoegd (dus niet natuurlijk aanwezig in het voedsel) foliumzuur binnenkregen. Deze vrouwen hadden een tekort aan foliumzuur, niet een tekort aan ontbijtgranen die toevallig kunstmatig verrijkt zijn met foliumzuur. Zie je hoe belangrijk dat verschil is? De oorzaak is niet low-carb, maar foliumzuur. Ook dat is op dit punt niet zeker, maar absoluut waarschijnlijker. Dat in de praktijk low-carb soms tot te weinig foliumzuur leidt, is een belangrijk verschil in oorzakelijkheid. Dus waarom is low-carb de schuldige?

Ten eerste hebben ze bewust gekozen om de foliumzuurstatus niet klinisch te onderzoeken en kunnen ze daarover niets zeggen. Daartegenover hadden ze low-carb niet de schuld moeten geven, maar eerlijk moeten toegeven dat er afgezien van een correlatie, niets zeker is. Er is geen oorzakelijk verband, laat staan dat een advies op zijn plaats is.

Ten tweede is natuurlijk veel spannender om met “low-carb” in het nieuws te komen, dat lezen mensen tenminste. Even een hashtag-search op Instagram:  #lowcarb geeft ongeveer 10 miljoen Instagram resultaten waar #folicacid het met 20.000 moet doen. De term low-carb was een methode om aandacht te krijgen.

De les die we kunnen leren

Onderzoek is belangrijk, zonder dat hebben we alleen onze eigen ervaring en hoewel dat waardevol is, zegt het alleen iets over jezelf. Resultaten van onderzoek moeten in perspectief gezet worden, zowel door de onderzoekers zelf, als door experts die het onderzoek kunnen afzetten tegen ander onderzoek. Een verband is niet hetzelfde als oorzaak-gevolg en zeker niet geschikt voor het geven van advies. Zo zijn er duizenden artikelen te vinden die foute conclusies trekken, geld verspillen en mensen in verwarring brengen.

Hierdoor vertrouwen mensen niet meer op onderzoek, wat zowel deels terecht is als enorm jammer, want er is ook heel veel goed, betrouwbaar en waardevol onderzoek.

Wees kritisch en vertrouw niet zomaar elk artikel, zeker de sensatie-artikelen niet, maar laat je ook niet verleiden tot het afwijzen van nieuwe inzichten alleen omdat er sensatie of een hype over ontstaan is.

Heb jij een nieuwsbericht waarover je mijn mening wilt weten? Stuur je vraag naar info@realfoodgirl.nl!